Bitaale

Qeexitaan Degmada Bitaale

Degmada Bitaale waxay katirsantahay Gobolka Mudug ee Dawlad Goboleedka Galmudug waxayna dhacdaa konton (50km) kilomitir Wuqooyi Bari magaalada Gaalkacyo. Waxaa hoos yimaada deeganada la’isku yiraahdo Caduun oo kakooban in kabdan shan iyo toban (15) magaalo iyo tuulo, laga bilaabo Qorqoora iyo Dhag-kamaqal ilaa Qaydarre, Dhuure ilaa Godod.

Astaanta rasmiga ah ee Degamadu waa mida ku qoran bogga hore ee xeerkan, oo u sameysan, Calanka Galmudug oo lagu kordhiyey Bil, geesahana uga xardhanyihiin Caleemo Doog ah. Astaantaas ayaana loo isticmaalidoona in lagu asteeyo waraaqaha rasmiga ee loo qorayo maamulka Gobolka, Wasaaradaha iyo Hay’adaha caalamiga ah iyo kuwa gudaha I.W.M.

Hordhaca Magaalada Bitaale

Bitaale waa magaalo ku taalla bariga magaalada Galkacyo ee gobolka Mudug, Soomaaliya. Magaalada waxay u jirtaa qiyaastii 30 mayl (45 kiiloomitir) magaalada Galkacyo, waxayna kamid tahay deegaanada sida tartiib-tartiibka ah u kobcaya ee gobolka Mudug.

Tirada dadka ku nool magaalada waxaa lagu qiyaasaa ku dhowaad 900 qoys, ama qiyaastii 4,500 oo qof. Bulshada magaalada ayaa u badan dad ku nool ganacsi yar-yar, xoolo dhaqasho, iyo adeegyo bulshada la xiriira.

Magaalada Bitaale waxay leedahay xarumo kala duwan oo muhiim u ah adeegyada bulshada iyo horumarka deegaanka. Adeegyadaas waxaa kamid ah laba ceel biyood oo bulshada iyo xooluhuba isticmaalaan, iskuul waxbarasho, xarun caafimaad, xarunta maamulka iyo bulshada, iyo hool weyn oo loogu talagalay shirarka, munaasabadaha, iyo kulamada bulshada.

Magaalada ayaa sidoo kale caan ku ah dadaallada ay bulshada deegaanka ku bixisay horumarinta waxbarashada, nabadda, iyo adeegyada bulshada, taasoo ka dhigtay mid kamid ah magaalooyinka soo koraya ee gobolka Mudug.

Taariikhda Magaalada Bitaale

Bitaale waa magaalo ku taalla gobolka Mudug, waxaana la rumeysan yahay in degitaankeedii ugu horreeyey uu billowday qiyaastii sanadkii 1910. Bilowgii hore deegaanka waxaa laga qoday ceelal biyood oo loo yaqaanay “Garsaalayaal”, kuwaas oo ku yaallay meel qiyaastii laba kiiloomitir u jirta halka ay maanta magaalada ka dhisan tahay. Ceelashaasi waxay ahaayeen ilihii ugu horreeyey ee biyaha laga helo, taasoo sababtay in dad iyo xoolo ay kusoo hirtaan deegaanka.

Markii dambe waxaa deegaanka ka hanaqaaday ganacsiyo yaryar oo isugu jiray maqaayado iyo dukaamo badeecooyin kala duwan lagu iibiyo. Taas ayaa horseeday in deegaanka si tartiib-tartiib ah ay dadku u soo degaan, isla markaana uu isu beddelo degsiimo joogto ah. Sidoo kale waxaa halkaas laga furay dugsiyaal diini ah oo door weyn ka qaatay waxbarashada bulshada deegaanka.

Dadka ugu magaca dheeraa ee magaalada soo degay waxaa ka mid ahaa Sheekh Maxamed Kulyi, oo lagu xusuusto inuu magaalada kusoo kordhiyey arrimo muhiim ah sida beerista geedaha iyo dhiirrigelinta waxbarashada. Waxaa kale oo kamid ahaa culimadii caanka ahayd Sheekh Cali Cilmi Yare, oo door weyn ku lahaa fidinta diinta iyo barbaarinta bulshada.

Ceelkii ugu horreeyey ee riig ah ee rasmi ahaan laga qodo magaalada waxaa la qoday sanadkii 1974 xilligii dowladdii kacaanka Soomaaliya. Ceelkaas waxaa gacanta ku hayey nin lagu magacaabi jiray Cilmi Dheere, waxaana uu door muhiim ah ka qaatay helitaanka biyo joogto ah oo bulshada iyo xoolahaba ay isticmaalaan.

Dhanka maamulka, magaalada ma lahayn maamul rasmi ah ilaa sanadkii 1994, markaas oo loo magacaabay guddoomiyihii ugu horreeyey ee magaalada, Marxuum SNA Maxamed Farax Ceysi “Siciid Soofiye”. Wuxuu xilka hayey ilaa geeridiisii sanadkii 1998. Kadib waxaa xilka la wareegay Daynab Soofiye oo ay walaalo ahaayeen Siciid Soofiye, wuxuuna sii hayey maamulka ilaa bishii Agoosto 2016.

Bishii Agoosto 2016 ayaa magaalada waxaa ka dhacday doorashadii ugu horreysay ee rasmi ah, waxaana lagu doortay Cabdikhaabir Maxamed Shire inuu noqdo guddoomiyaha magaalada. Wuxuu xilka hayey ilaa Janaayo 2020, markaas oo loo doortay Cabdi Aadan Gurey inuu noqdo guddoomiyaha cusub ee magaalada.

Sanadkii 2023, gaar ahaan bishii Febraayo, ayaa dadka deegaanka doorteen guddoomiye cusub oo lagu magacaabo Muxyadiin Sheekh Cabdi Kaade. Isla waqtigaasna dhinaca magaalada Galkacyo waxaa kasoo magacaabmay guddoomiye kale oo lagu magacaabo Cabdinaasir Cawil Xaashi. Kadib is-afgarad iyo wadahadallo dheer oo dhexmaray dhinacyada kala duwan, waxaa lagu heshiiyey in Muxyadiin uu tanaasulo, sidaasna waxaa guddoomiyenimada magaalada ku sii hayey Cabdinaasir Cawil Xaashi ilaa waqtigan hadda la joogo.

Horumarka Adeegyada Bulshada ee Magaalada Bitaale

Dhanka horumarka bulshada iyo adeegyada aasaasiga ah, Bitaale waxaa ka hirgalay mashaariic kala duwan oo door weyn ka qaatay koboca magaalada iyo adeegyada bulshada.

Sanadkii 1998 waxaa magaalada laga dhisay Iskuulka Bitaale, kaas oo noqday iskuulkii ugu horreeyey ee waxbarasho rasmi ah laga hirgeliyo deegaanka. Si kastaba ha ahaatee, iskuulkaasi waxa uu wajahday dhibaatooyin iyo hakad ku yimid waxbarashadiisa sanadkii 2003, kadib markii ay saameeyeen xaalado iyo duruufo ka jiray deegaanka xilligaas.

Markii dambe, sanadkii 2003, waxaa mar kale laga dhisay magaalada iskuul cusub oo ku yaallay dhinaca galbeed ee magaalada, si dib loogu soo nooleeyo adeegyada waxbarashada loona daboolo baahida sii kordheysa ee bulshada.

Sanadkii 2005 waxaa magaalada laga hirgeliyey xarun caafimaad oo ka koobnayd saddex qol. Xaruntaasi waxay lahayd qol loogu talagalay adeegyada dhalmada, laba qol oo loogu adeego bukaannada iyo xaaladaha degdegga ah, iyo sidoo kale qol farmashiye ah. Xaruntan caafimaad ayaa ahayd adeegii caafimaad ee ugu horreeyey ee rasmi ah oo bulshada deegaanka hesho.