Jump to content

Gabiley

Gabiley
Gabiley  (Af-Soomaaliga)
غابيلي (Af-Carabi)
Magaalo
Shaabadda rasmiga ah ee Gabiley
Gabiley is located in Marodi Jeh
Gabiley
Gabiley
Meesha ay kaga taal Somaliland
Gabiley is located in Somaliland
Gabiley
Gabiley
Gabiley (Somaliland)
Isku-duwayaasha: 9°42′0″N 43°37′25″E / 9.70000°N 43.62361°E / 9.70000; 43.62361
Waddan Somaliland
GobolMaroodi Jeex
DegmoGabiley
Dawladda
  GudoomiyeMaxamed-Amiin Cumar Cabdi
Dadka
  Wadarta
141,000[1]
  Darajada7aad
Aagga waqtigaUTC+3 (EAT)

Gabiley (Af Soomaali: Gabiley, Af Carabi: غابيلي), sidoo kale loo yaqaano Gebiley, waa magaalo ku taal gobolka Maroodi Jeex ee Somaliland.[2][3][4]

Gabiley waxay 58 km dhinaca galbeed kaga beegan tahay Hargeysa, oo ah caasimadda Somaliland. Waxay ku taal bartamaha degmada Gabiley, waxayna dhinac waqooyi ka xigta Gacanka Cadmeed, dhinaca galbeedna gobolka Awdal, dhinaca bari degmada Hargeysa, dhinaca koonfureedna Deegaanka Soomaalida ee Itoobiya.[5]

Asalka magaca

Magaca Gabiley wuxuu ka yimid ereyga Soomaaliga ah ee gebi, kaasoo macnihiisu noqon karo qar ama dhul sare oo taagan, iyadoo ku xiran sida loo turjumo.[6] Magacu wuxuu ka turjumayaa muuqaalka dhuleed ee gaarka ah ee aagga, kaasoo caan ku ah qarka iyo dhulka sare ee ku badan.[6] Maadaama ay ku taal Dooxada Qalax, magacu wuxuu ka turjumayaa astaamaha juquraafiyeed ee meesha magaaladu ku taal.[6]

Taariikh

Gabiley waa mid ka mid ah magaalooyinka ugu faca weyn Somaliland marka laga reebo Saylac, Berbera iyo Camuud. Qaar ka mid ah dhagaxaan goobta looga tegay ayaa la rumeysan yahay in loogu talagalay dhismaha Ahraamta. Tusaale ahaan, Dhagax Gurre oo qiyaastii 45km dhinaca waqooyi bari kaga beegan Gabiley, qiyaastii laba saacadood oo baabuur ahna u jira Hargeysa, sawirada ku yaal waxay jiraan wax ka badan 5000 sano.

Waxay ka kooban tahay dhowr goobood oo hoy ah oo sawiran kuwaas oo ku firirsan buur dhagax ah. Hoyga weyn wuxuu leeyahay saqaf qalloocan oo lagu sharraxay sawirrada lo'da iyo hal garif (twiga) iyo hal sawir oo u eg bini-aadam. Hoyga labaad ee ugu muhiimsan, oo ku yaal salka dhagaxa weyn, waxaa lagu qurxiyey sawirro u eg idaha (ama riyaha) iyo dhowr qof oo qaansooyin sita. Midabada iyo kakanaanta sawirradan ayaa aad uga yar kuwa Laas Geel, laakiin haddana waa kuwo xiiso leh.[7]

Tirakoobka Dadka

Magaalada Gabiley waxaa ku nool dad qiyaastii gaaraya 141,000.[1]

Degmada Gabiley ee ay magaaladu ku taal waxaa si gaar ah u deggan dad ka soo jeeda qowmiyadaha Soomaalida, gaar ahaan lafaha Jibriil Abokor iyo Cabdalla Abokor ee ka tirsan beesha Sacad Muuse ee Habar Awal, Isaaq.[8][9][10][11]

Waxbarashada

Dugsiyada hoose, dhexe, sare iyo waxbarashada jaamacadeed ayaa laga helaa guud ahaan degmada. Tuulooyinka yaryar waxay leeyihiin dugsiyo hoose oo iyaga u gaar ah. Waxbarashada heerka sare, Jaamacadda Timacadde ayaa la furay sanadkii 1999 si ay ugu adeegto baahida ardayda magaalada. Habka waxbarashada ee gobolka Gabiley wuxuu ku socdaa xawaare ka dhaqso badan inta badan Somaliland.[12] Degmada Gabiley waxay leedahay dugsiyo sare oo badan sida Dugsiga Sare ee Qalax, Dugsiyada Cigaal, iyo Dugsiga Sare ee Al-Irshaad. Maktabadda Qaranka Gabiley ayaa la furay Abriil 2021 si ay u bixiso meel munaasib ah oo dhammaan dadka deggan Gabiley iyo ardaydu ay ka akhristaan buugaagta tirada badan ee la helay.

Daryeelka Caafimaadka

Gabiley waxay leedahay 6 cisbitaal oo guud oo shaqaynaya. Mid ka mid ah cisbitaallada waaweyn oo la furay 2010, wuxuu adeeg caafimaad u fidiyaa gobolka ballaaran. Gabiley waxaa loo tixgeliyaa inay tahay mid ka mid ah degmooyinka dhexdhexaadka ah ee leh xarumo caafimaad oo aad u ballaaran oo dadka Gabiley ay ka faa'iideystaan, iyadoo joogteynta cisbitaallada yaryar ee gaarka loo leeyahay iyo rugaha caafimaadka ay kordhayeen labadii iyo tobankii sano ee la soo dhaafay.

Sanadkii 2016, dawladda hoose waxaa hoggaaminayay Maxamed-Amiin Cumar Cabdi oo ah maayirka hadda ee magaalada Gabiley iyo guddoomiyaha gobolka Gabiley.[13]

Beeraha

Beeralay ku dhow magaalada Gabiley

Gabiley waa dhulka ugu weyn ee wax laga soo saaro Somaliland, waxaana ka soo baxa ilaa 85% agabka cuntada ee Somaliland. Waxay caan ku tahay warshadaha beeraha iyo tacabka, waana meesha ay ka soo baxaan inta badan dalagyada Somaliland. Dalagyada ka baxa aagga waxaa ka mid ah tufaaxa, liinta, mooska, hadhuudhka, pears-ka, galleyda, qamadiga, shaciirka, digirta, liin dhanaanta, digirta cagaaran, lowska, baradhada, yaanyada, basasha, toonta, saladhka iyo kaabashka, broccoli, xabxabka, babayga iyo noocyo kale oo badan oo khudaar iyo khudaar ah. Gabiley waxaa loo tixgeliyaa inay tahay gobolka ugu barwaaqada badan Somaliland.

Cimilada

Sida ku cad nidaamka Köppen-Geiger, Gabiley waxay leedahay cimilo kulul oo nus-lama-degaan ah (BSh), inkastoo ay dhexdhexaad ka dhigayso joogga ay ku taal. Celceliska heerkulka sanadlaha ah waa 21.4 °C or 70.5 °F, celceliska roobka sanadkiina waa 489 millimetres or 19.25 inches. Juun waa bisha ugu kulul sanadka iyadoo celcelis ahaan uu heerkulku yahay 24.5 °C or 76.1 °F, halka Janaayo ay tahay bisha ugu qabow iyadoo celcelis ahaan uu yahay 17.6 °C or 63.7 °F. Bisha ugu qallalan waa Diseembar, oo leh 2 millimetres or 0.079 inches oo roob ah, bisha ugu roobka badanna waa Agoosto iyadoo leh 91 millimetres or 3.58 inches. Waxaa jira farqi ah 89 millimetres or 3.50 inches oo roob ah inta u dhaxaysa bilaha ugu qallalan iyo kuwa ugu roobka badan. Isbeddelka heerkulka sanadlaha ah waa qiyaastii 6.9 °C or 12.4 °F.

Faahfaahin Cimilada Gabiley
Bilaha Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Sanad
Kuleel aan darnayn °C (°F) 24.6
(76.3)
26.1
(79.0)
28.1
(82.6)
28.6
(83.5)
29.9
(85.8)
30.7
(87.3)
29.2
(84.6)
29.2
(84.6)
29.9
(85.8)
27.9
(82.2)
26
(79)
24.2
(75.6)
27.87
(82.16)
Hoos udhaca kuleelka °C (°F) 10.6
(51.1)
12.2
(54.0)
14.4
(57.9)
16.2
(61.2)
17.4
(63.3)
18.3
(64.9)
17.8
(64.0)
17.6
(63.7)
17.4
(63.3)
14.4
(57.9)
12.2
(54.0)
11.2
(52.2)
14.98
(58.96)
Roobka mm (Faraha) 4
(0.16)
11
(0.43)
33
(1.3)
74
(2.91)
63
(2.48)
36
(1.42)
73
(2.87)
91
(3.58)
76
(2.99)
18
(0.71)
8
(0.31)
2
(0.08)
489
(19.25)
Source: Climate-Data.org, joogga: 1,460 metres or 4,790 feet[14]

Deganayaal caan ah

  • Cabdillaahi Suldaan Maxamed Timacadde, oo ahaa gabayaa caan ah oo Soomaaliyeed xilligii gumeysiga ka hor iyo ka dibba, kuna dhashay Galooley, halkaasna ka akhriyi jiray tixaha gabayadiisa. Wuxuu ka dhashay beesha Cali Jibriil (Reer Xareed) ee ka tirsan beesha Jibriil Abokor.
  • Maxamed Xasan Cabdullaahi, Taliyihii hore ee Ciidanka Qaranka Somaliland iyo General ka tirsanaa SNM. Wuxuu ka dhashay beesha Cali Jibriil (Reer Dalal) ee Jibriil Abokor.
  • Mo Farah, Orodyahan British ah oo afar jeer ku guuleystay billadda dahabka ee Olombikada, waana orodyahanka ugu guulaha badan taariikhda ciyaaraha fudud ee Britain; wuxuu ka dhashay beesha Maxamed Jibriil (Deriyahan) ee Jibriil Abokor.[15]
  • Nuux Ismaaciil Taani, Taliyaha hadda ee Ciidanka Qaranka Somaliland. Wuxuu ka dhashay beesha Cali Jibriil (Reer Xareed) ee Jibriil Abokor.
  • John Drysdale, oo sidoo kale loo yaqaano Abbaas Idiris, wuxuu ahaa sarkaal ciidan oo u dhashay Britain, diblomaasi, qoraa, taariikhyahan, daabacaha, iyo ganacsade nolosha inteeda dambe ku qaatay magaalada. Waxaa kale oo uu ahaa ninkii ugu horreeyay ee cadaan ah ee cod ka dhiibta doorashooyinka Somaliland.

Tixraac

  1. 1 2 "Gabiley: UK aid Promoting Women's Economic Empowerment". GOV.UK.
  2. "Issue 270". Retrieved 28 March 2016.
  3. "The Transitional Federal Charter of the Somali Republic" (PDF). University of Pretoria. 1 February 2004. Archived from the original (PDF) on 25 March 2009. Retrieved 2 February 2010.
  4. Somalia Recent Economic and Political Developments Handbook Volume 1 Strategic Information and Developments. Lulu.com. May 2007. ISBN 9781433062568.
  5. Districts of Somalia, Statoids
  6. 1 2 3 C. Faarax "Barwaaqo", Cabdiraxmaan (2003). "UJEEDOOYINKA MAGACYADA MAGAALOOYINKA SOOMAALIYEED*". haatuf.net. Retrieved 2025-01-10.
  7. The Archaeology of Islam in Sub Saharan Africa, p. 72/73
  8. Marchal, Roland (1997). Studies on governance. United Nations Development Office for Somalia. p. Awdal region Page 9.
  9. "Refworld | Somalia: Information on the ethnic composition in Gabiley (Gebiley) in 1987-1988".
  10. Phillips, Sarah. "Political Settlements and State Formation: The Case of Somalia" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2 February 2017. Retrieved 4 June 2017.
  11. Sommerlatte, Malte (2000). Ecological Assessment of the Coastal Plains of North Western Somalia (Somaliland) (in Ingiriisi). IUCN Eastern Africa Regional Office. p. 4. The Issa Musa are the more coastal sub-clan of the Habr Awal, and they live in the immediate environs of Berbera and extend southwards to Hargeisa. West of them but in proximity are the Sa'ad Musa, who extend from a narrow strip on the coast near Bullaxaar and El Sheikh towards the towns of Gebile and Hargeisa which they dominate, and across into their grazing lands in the rich plateau area of the 'Haud' in Ethiopia.
  12. "My volunteer experience at Hargeisa School of Social Work, University of Hargeisa. |". Archived from the original on 2018-08-12. Retrieved 2018-04-14.
  13. "Assessment in Awdal Region, Somaliland 11th to 15th Dec 2016 - Somalia". 26 December 2016.
  14. "Climate: Gabiley - Climate graph, Temperature graph, Climate table". Climate-Data.org. Retrieved 25 September 2013.
  15. "Mo Farah's family cheers him on from Somaliland village". The Guardian. 10 August 2012. Retrieved 13 March 2014.

Xiriiriyeyaasha dibadda