U bood nuxurka

Tadsjikistan

Ka Wikipedia
Republic of Tajikistan
  • Ҷумҳурии Тоҷикистон (Af-Taajik)
    Jumhurii Tojikiston
Calanka Tajikistan
Calanka
Emblem ee Tajikistan
Emblem
Heesta qaranka: Суруди Миллӣ
(Af Ingiriis: "National Anthem")
Location of Tadsjikistan (green)
Location of Tadsjikistan (green)
CaasimaddaDushanbe
38°33′N 68°48′E / 38.550°N 68.800°E / 38.550; 68.800
Luuqadaha rasmiga ahTajik
Inter-ethnic
language
Russian
Qaybaha qowmiyadaha
(2010[1])
 DadkaTajik or Tajikistani[2]
DawladdaUnitary dominant-party presidential constitutional republic
 President
Emomali Rahmon
Kokhir Rasulzoda
 Chairman of the Majlisi Milli
Mahmadsaid Ubaydulloyev
Sharci-dejintaSupreme Assembly
National Assembly
Assembly of Representatives
Formation
27 October 1924
 Tajik SSR
5 December 1929
 Independence from the Soviet Union
9 September 1991
21 December 1991
 Recognized
26 December 1991
2 March 1992
6 November 1994
Bedka
 Wadarta
143,100 km2 (55,300 sq mi) (94th)
 Biyo (%)
1.8
Dadka
 Qiyaastii 2019
9,275,827 [3] ((96th) [4])
 Cufnaanta
48.6/km2 (125.9/sq mi) (155th)
Wax soo saar (PPP)Qiyaastii 2018 
 Wadarta
$30.547 billion[5] (132nd)
 Qofkiiba
$3,354[5] (155th)
Wax soo saar (magac ahaan)Qiyaastii 2018 
 Wadarta
$7.350 billion[5] (147th)
 Qofkiiba
$807[5] (164th)
Qaybsiga (2015)34[6]
sinnaan la'aan dhexdhexaad ah
Kobaca (2018)Increase 0.650[7]
dhexdhexaad (127th)
LacagtaSomoni (TJS)
SaacaddaUTC+5 (TJT)
Koodhka wicitaanka+992
Koodhka ISO 3166TJ
Furaha Internetka.tj

Jamhuuriyadda Tadsjiikistaan (Af-Tajiki: Тоҷикистон) waa wadan oo Dhul xiran oo kuyaalo qarada Aasiya. Caasimada Tadsjikistan waa Dushanbe.

Tajikistan waa dal buuraley ah, dal ku yaal Bartamaha Aasiya oo leh  aag dhan 143,100 km2 (55,300 sq mi) iyo dad lagu qiyaasey 9,275,828 qof. [1]  Waxaa xaduud u ah Afghanistan xagga koonfureed, Usbekistan dhinaca galbeed, Kirgistan dhanka woqooyi, iyo Shiinaha dhanka bari.  Meelaha dhaqameed ee dadka reer Tajik waxaa ka mid ah Tajikistan xilligan la joogo iyo sidoo kale qaybo ka mid Afghanistan iyo Uzbekistan.

Dhulka hadda ka kooban Tajikistan wuxuu hore u ahaan jiray dhaqamo badan oo qadiim ah, oo ay ku jirto magaalada Sarazm ee Neolithic iyo Dahabka, oo markii dambe hoy u ahayd boqortooyooyinka ay xukumaan dad diimo kala duwan iyo dhaqamo ay ka mid yihiin, ilbaxnimada Oxus,  Dhaqanka Andronovo, Buddhism, Masiixiyada Nestoriyaanka, Zoroastrianism, Manichaeism iyo Islaam.  Aagga waxaa xukumayey boqortooyooyin fara badan, oo ay ku jiraan Boqortooyada Achaemenid, Boqortooyada Sanaania, Heftahalite, Boqortooyada Samanid, Mongol Empire, boqortooyadii Timurid, Khanate ee Bukhara, Boqortooyada Ruushka, iyo markii dambe Midowga Sofiyetka.  Midowga Soofiyetka dhexdooda, xuduudaha casriga ee dalka waxaa la soo saaray markay qayb ka ahayd Usbekistan sidii jamhuuriyad iskeed u madaxbannaan ka hor inta aysan noqon jamhuuriyad buuxda oo Soviet 1922 ah.

9kii Sebtember 1991, Tajikistan waxay noqotay qaran madaxbanaan oo madax banaan markii Midowga Sofiyet burburay.  Dagaal sokeeye ayaa isla markiiba la dagaalamay madaxbanaanida kadib, oo soconeysa laga soo bilaabo 1992 ilaa 1997. Ilaa iyo dhamaadka dagaalka, xasiloonida siyaasadeed ee dhowaan la asaasay iyo kaalmooyinka shisheeye waxay u ogolaadeen dhaqaalaha dalka inuu kobco.  Sida dhammaan dowladaha kale ee dariska la ah Eeshiya ee Bartamaha, dalka, oo uu hogaaminayo Madaxweyne Emomali Rahmon ilaa 1994, waxaa dhaleeceeyay dhowr urur oo aan dowli aheyn oo ku aadan hogaaminta awooda, xoriyada diinta, musuqmaasuqa iyo ku xadgudubka baahsan ee xuquuqda aadanaha.

Luqad iyo dhaqan

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Tajikistan waa jamhuuriyad madaxweyne oo ka kooban afar gobol.  Inta ugu badan dadka Tajikistan waxay ka tirsan yihiin qowmiyadda Tajik, kuwa ku hadla Tajik (lahjad reer Faaris).  Ruushka waxaa loo adeegsadaa luqadda isir ahaan.  In kasta oo gobolka uu yahay mid dastuuri ah, haddana diinta Islaamka waxaa ku dhaqma 98% dadweynaha.  Gorno-Badakhshan Oblast ee Tajikistan, in kasta oo ay deggan tahay dadka deggan, haddana waxaa jira kala duwanaansho luqadeed oo kala duwan halka Rushani, Shughni, Ishkashimi, Wakhi iyo Tajik ay yihiin qaar ka mid ah luqadaha lagu hadlo.  Buuruhu waxay daboolaan wax kabadan 90% dalka.  Waxay leedahay dhaqaale kala guur ah oo si weyn ugu tiirsan xawaaladaha, aluminiumka iyo soosaarka suufka. 

Ururaha xubin ka tahay

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Sidoo kale waa lamaane NATO PfP ah.

  1. Национальный состав, владение языками и гражданство населения Республики Таджикистан Том III. stat.tj
  2. The Names of Nationalities
  3. 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, October 2018". IMF.org. International Monetary Fund. Retrieved 3 February 2019.
  4. "GINI index (World Bank estimate)". databank.worldbank.org. World Bank. Retrieved 3 February 2019.
  5. "2018 Human Development Report". United Nations Development Programme. 2018. Archived from the original on 14 September 2018. Retrieved 14 September 2018. {{cite web}}: Unknown parameter |ciwaan= ignored (help); Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (help)