Qardho
Qardho ( Somali: Qardho , Af-Carabi : قرضو , sidoo kale loo yaqaano Gardo , waa magaalo ku taal waqooyi bari gobolka Bari ee Soomaaliya, waa degmo ka tirsan maamul goboleedka Puntland.
Qardho Q𐒖𐒇𐒆𐒔𐒙 قرضو | |
|---|---|
Magaalo | |
 | |
| Nickname(s): Magaalada Hiddaha iyo dhaqanka | |
  Qardho Goobta Soomaaliya | |
| Wadanka |  Somalia |
| Maamul Goboleedka |  Puntland |
| Gobol | Bari |
| Dowlada | |
| • Gudoomiyaha | Cabdiqaadir Siciid Qaal |
| • Cimilada | BWh |
| Area | 200 km2 (80 sq mi) |
| Tirada dadka | |
| • Dhammaan | 185,000(2,020) 190,000(2,022) |
| Aag saacadeed | UTC+3 (EAT) |
Tirakoobka dadweynaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Qardho waxaa ku noolaa ku dhawaad 47,700 oo qof sanadkii 2000. Degmada ballaaran ee Qardho waxaa ku nool 300,000 oo qof.
Taariikhda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Ilaa Xornimada Soomaaliya
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Qardho waxay ka mid tahay degsiimooyinka qadiimiga ah ee waqooyiga Soomaaliya. Dooxada Arie, oo u dhaxaysa magaalada iyo magaalada Isku-shuban, ayaa mar waxay ahayd magaalo aad u wayn oo leh dhismayaal aad u badan oo ay ka muuqdaan darbiyo qaro weyn. Magaalada Qardho ayaa sidoo kale waxa ay ku taalaa meel u dhaw halka uu ku aasan yahay Aabihii hore ee Beesha Mareexaan Daarood. Xilligii hore ee casriga ah, Qardho waxay ahayd qayb ka mid ah Saldanada Majeerteen (Migiurtinia), oo xarunteedu ahayd Caluula. Ka dib waxa lagu daray Somaliland Talyaani horraantii qarnigii 20aad.
Ku xeeran xornimada Soomaaliya
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Sannadkii 1959-kii, Cabdirashiid Sharma’arke, oo markii dambe noqday madaxweynaha Soomaaliya, waxa uu xubin ka noqday golihii sharci-dejinta ee Soomaaliya, isaga oo wakiil ka ahaa Qardho. Bishii Juun 1981, Bangiga Adduunku wuxuu tilmaamay saddex goobood oo ku yaal waqooyi-bari Soomaaliya inay rajo ka qabaan waraabka, oo mid ka mid ah uu yahay inta u dhaxaysa Ceerigaabo iyo Qardho. Inta soo hartay waxay u dhow yihiin dooxada Nugaaleed iyo Gaalkacyo agteeda.
Dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya ka dib
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Bishii Agoosto 1993, Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay weli kama quusan dhammaadka hore ee Dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya, warbixin ku taariikhaysan Agoosto 17, waxay sheegtay in "la sameeyay 21 gole degmo oo ay ku jiraan 2 gobol oo waqooyi-bari ah ... Gobolka Bari: Qardho Bender Beyla. 1998-dii, WFP waxay dhamaystirtay laba barkadood oo lagaga hortagayo fatahaadda tuulada Dhahan oo u dhow Qardho. Waxa kale oo ay dhammaatay wejigii koowaad ee kawaanka iyo qaybinta raashinka. Bishii Agoosto 2002, Madaxweynihii hore ee Puntland, Cabdullaahi Yuusuf Axmed, ayaa qabsaday magaalada Qardho, oo ay gacanta ku hayeen ciidamo daacad u ah Madaxweyne Jaamac Cali Jaamac (kaasoo markii dambe xilka laga qaaday oo aan marna loo aqoonsan in uu madaxweyne noqday). December 4, 2003, dawladda Puntland waxay ku dhawaaqday in la dhisayo afar gobol oo kala ah Boosaaso, Karkaar, iyo Haylaan. Gobolka Karkaar waxa uu ka go’ay gobolka Bari.[10] Qardho waxaa loo asteeyay inay noqoto caasimadda gobolka Karkaar. 2006-dii ayaa cismaan Buux Cali loo doortay madaxweynaha golaha deegaanka iyo duqa degmada Qardho markii ugu horeysay tan iyo 1968-kii. Bishii Agoosto 2010, doorashooyinkii golaha deegaanka waxa ay natiijadeedu noqotay in guddoomiyaha golaha deegaanka uu noqdo Maxamed Siciid Hoggaamo; Maxamed waxa uu noqday guddoomiyihii gole ee ugu horreeyay ee si dimuqraadi ah loo soo doorto. Bishii Disembar 2011, shan budhcad-badeed ayay booliiska Puntland ku xireen Qardho. Halkaa marka ay marayso, waxaa la sheegay in ay weli ku sugnaayeen aagga Karkaar budhcad-badeed badan. Bishii Nofeembar 2012, madaxweynaha Puntland Cabdiraxmaan Faroole ayaa booqday Qardho, halkaas oo ay dadku ku gubeen taayiro, dhagaxaanna ku tuureen. Bishii Juun 2013, Cabdullaahi Muuse, Boqorkii 34-aad (Boqorka) ee Daarood ayaa ku geeriyooday dalka Finland xanuun awgiis.[ Bishii May 2014, waxaa la sheegay in Burhaan loo magacaabay boqorka salaadiinta Majeerteen iyo Boqorka 34-aad (Boqorka) ee beesha Daarood ee Qardho. Bishii May 2015 kooxda kubadda koleyga Qardho ayaa ku guuleystay tartankii kubadda koleyga ee bariga iyo bartamaha Afrika ee ka socday magaalada Daarasalaam ee dalka Tanzania, iyagoo ka badiyay koox ka socotay magaalada Qaahira ee dalka Masar Bishii Luulyo 2015, Ra'iisul Wasaaraha Federaalka Soomaaliya Cumar Sharma'arke ayaa booqday Qardho. Bishii Sebtembar 2015, golaha deegaanka Qardho ayaa Cabdi Siciid Cismaan u doortay duqa magaalada
Gaashaanle Sare Oo Ka Tirsan Ciidanka Somaliland Oo Dalka Dibadiisa Ku Sugan
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Bishii May 2018, Kornayl Siciid Cawil Caarre, oo ahaa Taliyihii Guutada 3aad ee Ciidanka Somaliland ee Degmada Ceel Afweyn, ayaa isaga iyo ciidan u goostay magaalada Qardho ee Puntland. Bishii Juun 2018, wafdi ka socda Imaaraadka Carabta ayaa booqday Qardho. Bishii Luulyo 2018, Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Xasan Cali Khayre ayaa booqasho ku tagay Qardho isagoo heegan ku jira, waxaana lagu soo dhaweeyay. Bishii Agoosto 2018,Kornayl Caarre ayaa ku dhawaaqay inuu saldhig ciidan ka sameystay duleedka Qardho si uu isaga caabiyo Somaliland. Arrintaas waxaa bixisay dawladda Puntland oo sheegtay in ay qaabili doonto dhammaan dadka magangelyo doonka ah ee ka soo jeeda Somaliland. Bishii March 2019,dawladda Puntland waxay mamnuucday ciidankii uu hoggaaminayey Kornayl Caarre ee fadhigoodu ahaa Qardho. Dowladda hoose ee Qardho ayaa ka mamnuucday ciidamada Kornayl Caarre in ay gudaha u galaan magaalada. Bishii Luulyo 2019, ciidamada Kornayl Caarre ayaa la sheegay inay kula dagaalameen ciidamada Somaliland magaalada Dhoobo oo ka fog Qardho.
Xaaladihii u dambeeyay
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Bishii April 2020, dawladda Puntland waxay qabatay qaad tiro badan oo kontarabaan ah, waxayna tusaale ahaan ku gubtay fagaare ka baxsan magaalada Qardho. Bishii Agoosto 2020, Hay'adda Cunnada iyo Beeraha (FAO) ayaa magaalada Qardho ka dhistay xarunta la socodka iyo maareynta cayayaanka. Bishii Sebtembar 2021, Madaxweynaha Puntland Siciid Cabdullaahi Dani ayaa Maxamed Faarax Cabdiseed (Buraale) u magacaabay duqa ku meel gaarka ah ee Qardho.
Doorashooyinka deegaanka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Doorashada deegaanka ee Puntland ayaa lagu qabtay Qardho Oktoobar 2021.Waxay ahayd doorashadii ugu horreysay ee dimuqraadi ah muddo 50 sano ah. April 2022 ayaa C/qaadir Siciid Qaal loo doortay duqa cusub ee degmada Qardho, waxaana gudoomiyaha golaha deegaanka ay tahay doorasho dhawaan dhacday 25-October-2021-ka Puntland waxaa ka dhacay doorasho horudhac ah oo ka dhacday 3 degmo oo kala ah Qardho, Eyl iyo Ufayn, iyadoo doorashada golayaasha deegaanka ee dowlad goboleedka Puntland ay ka dhaceyso horraanta sanadka 2022. Doorashadan ayaa ahayd tii ugu horeysay tan iyo markii la doortay hal qof, hal cod iyo 19 qof oo Soomaali ah. 1998. Musharixiinta doorashada degmooyinka ayaa u tartamaya oo ay soo sharaxaan xisbiyada siyaasadda. Maayarka iyo Golaha Deegaanka ayaa markaa Golayaashu soo xulayaan fadhiga gaarka ah ee ugu horreeya ee kalfadhiga cusub ee sharci dejinta.
Cimilada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Qardho Bisha Jan Feberaayo Mar Apr May Jun Jul Agoosto Seb Oct Noofambar Dec Sanadka
| Faahfaahin Cimilada Qardho | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bilaha | Jan | Feb | Mar | Apr | May | Jun | Jul | Aug | Sep | Oct | Nov | Dec | Sanad |
| Kuleel daran °C (°F) | 32.8 (91.0) |
39.0 (102.2) |
36.5 (97.7) |
36.6 (97.9) |
39.5 (103.1) |
38.6 (101.5) |
35.0 (95.0) |
35.0 (95.0) |
37.8 (100.0) |
36.5 (97.7) |
34.3 (93.7) |
32.8 (91.0) |
39.5 (103.1) |
| Kuleel aan darnayn °C (°F) | 29.3 (84.7) |
30.1 (86.2) |
32.5 (90.5) |
33.6 (92.5) |
34.7 (94.5) |
33.3 (91.9) |
31.6 (88.9) |
32.7 (90.9) |
34.4 (93.9) |
33.2 (91.8) |
30.7 (87.3) |
29.4 (84.9) |
32.1 (89.8) |
| Maalinle °C (°F) | 21.4 (70.5) |
21.2 (70.2) |
23.9 (75.0) |
26.2 (79.2) |
27.7 (81.9) |
27.2 (81.0) |
26.2 (79.2) |
26.5 (79.7) |
27.2 (81.0) |
25.3 (77.5) |
22.2 (72.0) |
21.5 (70.7) |
24.7 (76.5) |
| Hoos udhaca kuleelka °C (°F) | 13.4 (56.1) |
13.5 (56.3) |
15.3 (59.5) |
18.5 (65.3) |
20.6 (69.1) |
21.2 (70.2) |
20.6 (69.1) |
20.3 (68.5) |
20.0 (68.0) |
17.5 (63.5) |
13.6 (56.5) |
13.6 (56.5) |
17.3 (63.1) |
| Hoos udhac qiyaas leh °C (°F) | 5.6 (42.1) |
6.0 (42.8) |
6.0 (42.8) |
10.0 (50.0) |
15.0 (59.0) |
17.4 (63.3) |
18.0 (64.4) |
17.0 (62.6) |
16.0 (60.8) |
10.0 (50.0) |
7.2 (45.0) |
6.5 (43.7) |
5.6 (42.1) |
| Roobka mm (Faraha) | 1 (0.04) |
0 (0) |
3 (0.12) |
19 (0.75) |
35 (1.38) |
3 (0.12) |
1 (0.04) |
8 (0.31) |
5 (0.2) |
16 (0.63) |
2 (0.08) |
3 (0.12) |
96 (3.78) |
| % Dhado | 59 | 59 | 55 | 58 | 59 | 58 | 63 | 62 | 59 | 60 | 63 | 63 | 60 |
| Dhexdhexaad. Xilli roobaadka (≥ 0.1 mm) | 0 | 0 | 0 | 1 | 2 | 0 | 0 | 1 | 1 | 2 | 0 | 0 | 7 |
| Percent possible sunshine | 82 | 84 | 81 | 75 | 69 | 80 | 74 | 79 | 80 | 78 | 82 | 82 | 79 |
| [xigasho u-baahan] | |||||||||||||
Waxbarashada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Qardho waxaa ku yaal dhowr xarumo waxbarasho. Sida ay sheegtay wasaaradda waxbarashada Puntland, degmada Qardho waxaa ku yaalla 39 dugsi hoose dhexe. Waxaa ka mid ah Al-Xanaan, Shire, Gahayr iyo Gudcad. Dugsiyada sare ee deegaanka waxaa ka mid ah Sheekh Cismaan, Muntada, Nawawi iyo Al-Ashar. Jaamacadda Al-Azhar, oo ah maamulka ugu sarreeya Masar ee arrimaha Islaamka, ayaa sidoo kale maamusha dugsi ku yaalla Qardho. Heerka dugsiga sare kadib, Jaamacadda Bariga Soomaaliya (ESU) waxay bixisaa waxbarasho sare. Jaamacadda Bariga Afrika (EAU) waxay sidoo kale ku leedahay magaalada mid ka mid ah toddobadeeda laamood
Adeegyada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]November 25, 2012, dawladda Puntland ayaa magaalada Qardho ka furtay dhisme cusub oo loogu talagalay in lagu ilaaliyo ammaanka. Xaruntan oo ay ka soo qayb galeen madaxwaynihii hore ee Puntland Cabdiraxmaan Maxamuud Faroole iyo wafti uu hogaaminayo oo isugu jira gole wasiiro, wakiilo ka socday hay’adaha dawladda iyo masuuliyiinta degmooyinka ayaa waxa ay bixinaysaa barnaamijyo isugu jira guryo xanaano iyo dhaqan celin ah. UNDP waxa kale oo loo qorsheeyay inay gacan ka geysato tayaynta maamulka iyo shaqaalaha xabsiga. Intaa waxaa dheer, magaalada waxaa ka shaqeeya isbitaalka guud ee Qardho. Xarun daryeel caafimaad oo gaar loo leeyahay, waxay leedahay Shaybaadhka Adeegga Microbiology. Bishii April 2013, Wasaaradda Kalluumeysiga iyo Kheyraadka Badda ee Puntland ayaa ku dhawaaqday in sanadkan gudihiisa magaalada Qardho laga furayo suuq cusub oo Kaluunka. Mashruucan ayaa qayb ka ah qorshe ballaaran oo lagu horumarinayo gobolka oo sidoo kale lagu daah-furay suuq la mid ah oo lagu daah furay magaalada Gaalkacyo, taasoo ah qaabka suuqa kalluunka ee Garoowe oo horay loo furay. Bishii June 2014, dowladda Puntland ayaa olole cusub oo dhir beeris ah ka bilowday dowlad goboleedka Puntland, iyadoo wasaaradda deegaanka, duurjoogta iyo dalxiiska ee gobolka ay sheegtay in sanadka dhamaadkiisa ay beeran doonto 25,000 oo geed. Qardho waxa ay ka mid tahay todobada magaalo ee loo qorsheeyay in laga sameeyo dhiraynta, waxaana sidoo kale kamid ah Garoowe, Boosaaso, Dhahar, Buuhoodle, Baran iyo Gaalkacyo. Ololuhu waxa uu qayb ka yahay iskaashi ballaadhan oo u dhexeeya maamulka Puntland iyo Midowga Yurub si loo dejiyo tillaabooyin ilaalinta deegaanka ee kala duwan ee gobolka, ujeeddaduna tahay in kor loo qaado dhiraynta iyo dhiraynta. Bishii May 2015, dawlad goboleedka Puntland ayaa ku dhawaaqday in ay qarka u saaran tahay in ay magaalada Qardho ka hirgeliso mashaariic horumarineed oo cusub.
Gaadiidka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Gaadiidka cirka ee magaalada Qardho waxaa adeegsada garoonka Qardho. Dabayaaqadii bishii Sebtembar 2013 ayuu wasiir ku xigeenka wasaaradda duulista hawada Puntland C/qani Geelle ku dhawaaqay in maamulka Puntland uu dib u habeyn ballaaran ku sameyn doono garoonka diyaaradaha, sidoo kale waxaa dib u habeyn lagu sameeyay garoonka diyaaradaha ee Garoowe ee Garoowe iyo garoonka diyaaradaha Cabdullaahi Yuusuf ee Gaalkacyo. Hannaanka qandaraaska hindise cusub oo mid la mid ah ayaa si isku mid ah looga daah furay garoonka caalamiga ah ee Bender Qassim ee magaalada Boosaaso. Bishii Oktoobar 2012, Hay’adda Wadooyinka Puntland (PHA) ayaa sidoo kale bilowday mashruuc dib u hagaajin iyo dayactir ah oo ay ku samaynayso wadada dheer ee xiriirisa Qardho iyo Boosaaso.
Tixraacyo
[wax ka badal | wax ka badal xogta]"Soomaaliya: Waqooyi-Bari iyo Gobollada Dhexe"
"Soomaaliya: Daadad ka dhacay Qardho - Qorshaha Gurmadka Degdegga ah (EPoA) DREF Operation MDRSO009"
" Qaamuuska Taariikhiga ah ee Soomaaliya Qaamuus Taariikheed Afrikaan ah Qaamuus Taariikheedka Afrika[dead link]
"Badheedhaha Wargeyska: Sheekadu Ha Dhaafto Wareegto"
"Duqii Hore Ee Qardho Cismaan Buux Oo Geeriyooday"
"Qardho: xafladda caleema-saarka Boqorka oo goor dhow toos u bilaabatay"