Abu Bakr

Ka Wikipedia
(Waxaa laga soo toosiyay Abu Baker)

Abuu bakar Sadiiq (ingiriis: Abu Bakr; carabi: أبو بكر الصديق; magaca dhamaystiran: Cabdullah ibn Abii Quxaafa "عبد الله بن أبي قحافة") Waa Khaliifkii ugu horeeyay kulafada Raashidiinta iyo saaxiibka Nebi Muxamed hijrada[1], waxaa loo yaqaanaa inuu ahaa saxaabada kan Ugu darajada sareeya iyo guud ahaan dadka marka laga yimaado Nabiyaasha.

Khulafo Raashidiin
ﺍﻟﺨﻼﻓﺔ ﺍﻟﺮﺍﺷﺪﺓ
Imaam Muslimiin
(ﺃﻣﻴﺮ ﺍﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ)

Rashidun Caliph Abu Bakr as-Șiddīq (Abdullah ibn Abi Quhafa) - أبو بكر الصديق عبد الله بن عثمان التيمي القرشي أول الخلفاء الراشدين.svg

Abu Bakr Sadiiq

Wakhtiga Hogaanka: 8 Juune 632 – 23 Ogosto 634 (27 bilood)

Deegaanka dowlada Islaamka wakhtigii Abu Bakr.

Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg

Cumar bin Khattab

Wakhtiga Hogaanka: 23 Ogosto 634 C.D – 03 Nofember 644 C.D

Deegaanka dowlada Islaamka wakhtigii Cumar.


Rashidun Caliph Uthman ibn Affan - عثمان بن عفان ثالث الخلفاء الراشدين.svg

Cusmaan binu Cafaan

Wakhtiga Hogaanka: 644 C.D ilaa 656 C.D

Deegaanka dowlada Islaamka wakhtigii Cusmaan.

Rashidun Caliph Ali ibn Abi Talib - علي بن أبي طالب.svg

Cali binu Abi-Daalib

Wakhtiga Hogaanka: 656 C.D ilaa 661 C.D

Deegaanka dowlada Islaamka wakhtigii Cali.

Dhamaan Khulafada

Khulafo Raashidiin (632-661)

Khulafadii Umawiyiinta (661-750)

Khulafadii Cabaasiyiinta (750-1258)

Khulafadii Cusmaaniyiinta (1517-1924)


Abu Bakar wuxuu ahaa hogaamiye sare ee maamulka Dawladda Islaamka intii uu Nebigu noolaa iyo markii uu geeriyoodayba.[2] Sidoo kale wuxuu ahaa sodoga iyo saaxiibka koowaad ee Nebi Muxamed (n.n.k.h). Abu Bakr[3] waxa uu hogaanka iyo talada Khulafada Rashiidiinta hayay ka soo biloow 632–634 C.D markaasi oo uu noqday hogaamihii kowaad Muslimiinta iyo khaliifyada ka dib markii Nebi Maxamed geeriyooday.[4]

Abu Bakr waxaa loo yaqaaney Al-Siddiq (run sheege)[5] sababtoo ah wuxuu ahaa ninkii ugu horeeyay ee rumeeya Nabiga scw iyo qofkii labaad ee ugu hor rumeeyay diinta Islaamka, waxa ka horeeyay xaaskii Nebiga waa Khadiijo.

Wakhtigii uu yaraa Abu Bakr wuxuu ahaa nin ganacsade ah kaasi oo u kala safra magaalada uu deganaa ee Makka, deegaanada Carabta iyo dhulka eey jaarka yihiin ee Bariga Dhexe, asaga oo kala gooshinaya badeecad, alaab iyo xoolo. Wakhtigani Abu Bakr wuxuu helay waayo-aragnimo badan iyo macaash iyo dhaqaale aad u badan taasi oo markii dambe ka taageertay in uu sharaf, heybad iyo ixtiraam fiican ku dhex yeesho beesha Quraysh ee uu ku dhashay isla markaana ku dhex noolaa. Waxaana loo aqoonsaday hoogaamiyaha beesha isla markaana loo caleemo saaray suldaanka qabiilkiisa.[6]

Mar ka mid ah safaradiisii ganacsi asagoo ka soo noqdey dalka Yaman ayaa waxaa Abu Bakr lagu wargeliyay in wakhtigii uu maqnaa ina adeerkiis Muxamed ku dhawaaqay nabinimo.[7] Wakhti yar ka dib, markuu u kuurgalay isla markaana fahmey Abu Bakr wuu rumeeyay diintii uu soo bandhigay Nebi Muxamed, wuxuuna noqday ninkii ugu horeeyay ee qaata diinta Islamka marka laga reebo qoysk rasuulka, asaga oo shaaca ka qaaday isla mar ahaantaana soo bandhigay in uu noqday qof Muslim ah.[8]

Marka laga yimaado saaxiibnimada nebiga, Abu Bakr wuxuu ahaa sodoga Nebi Muxamed. Sanadkii 623 C.D ayaa Abu Bakr al-Sadiiq gabadhiisa Caisha u aroosiyay nebiga (wakhtigaasi oo Caisha ay jirtey 9 sano); midani waxay sii adkeeysay xidhiidhka iyo isku-xidhnaanta labadooda.[9][5]

Intii nebigu noolaa, Abu Bakr sadiiq wuxuu ahaa saaxiibka iyo la-taliyaha kowaad ee Nebi Muxamed asagoo kala qeyb galay arimo aad u badan. Goortii nebigu u hijroonayay magaalada Madina Abu Bakr wuxuu ahaa qofka kali ah ee rasuulka la galay safarkaasi. Wuxuuna ka garab dagaalamay Nebi Muxamed qaswado aad u badan ooy ka mid yihiin Dagaalkii Beder, Dagaalkii Uxud, Dagaalkii Dhufeysyada,[10] qabsashadii magaalada Makka, Dagaalkii Kheybar, Dagaalkii Xunayn, go'doomintii Daa'if iyo Dagaalkii Tabuk.[11] Dagaaladani wuxuu Abu Bakr ku kharash gareeyay in badan oo dhaqaalihiisa ka mid ah.

Si kastaba ha ahaatee, goortii Nebi Muxamed geeriyooday waxaa khulafo Raashidiintu si waafaqsan dardaarankii nebiga isla garteen in Abu Bakr lagu wareejiyo hogaanka iyo talada maamulka dowladii Islaamka. Wakhtigani waxaa dhacday khilaaf aad u wayn oo dad badan ayaa diinta Islaamka dib uga noqdey maadaama nebigii waxyigu ku soo dagayay geeriyooday. Abu Bakr sadiiq wuxuu hogaanka Dawladda Islaamka hayay labo sano iyo xoogaa (27 bilood) taasi oo uu isku duba ridey maamulka Dawladdaasi.[12]

Noloshiisa hore[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Abtirsiinta[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Waa "Cabdullahi binu abii Qaxaafa Cusmaan bin Caamir bin Cumar bin Kacab bin Siciid bin Tiim bin Murra bin Kacab bin Luwi bin Qaalib bin Fahar bin Maalik bin Nadar bin Khasiima bin Mudrika bin Ilyaas bin Mudar bin Nasaar bin Mucad bin Cadnaan" [13][14].

Qabiilka reer tiim bin Murra ayuu ka soo jeeday Abuu bakar, wxeyna Nabiga scw isaga soo dhacaan awoowaha lixaad waana Murra bin Kacab [15].

Aabihiis Abuu Quxaafa Cusmaan bin Caamir Al-tiimi wuxuu Islaamay maalinkii Furashada Makka, wuuna noolaay dhimashada wiilkiis ka dib sanadkii 14H ayuu dhintay [16].

Hooyadii Umul kheyr Salma bin Sakhar waxey islaamtay hijrada ka hore, wiilkeeda ka dib ayeena dhimatay [17].

Dhalashadiisa iyo barbaaridiisa[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Abuu bakar wuxuu ku dhashay Makka labo sano markeey ka soo wareegtay sanadkii maroodiga, waxa uuna ku soo dhex koray tolkiisa ree banii tiim asigoo sharfan lana ciseeyo.

Markii uu weynaaday wuxuu noqday qof la jecel yahay samafalkiis awgeed, sidoo kale madaxda tolkiis ayuu ku jiray, Howlaha uu qaabilsanaa waxaa ka mid ahaa arimaha diyada iyo wax kala gudsashada.

Waqtigii jaahiliga Abuubakar wuxuu ku soocnaa tilmaamo badan uu la gooni lahaa sida inuu ahaa aqoonahaan aad ugu dheereeya nasabka carabta iyo akhbaartooda mana jirin cid ku gaarta [18][19], Abuu babkar ma ahayn ceybaha nasabyada inuu sheego sida dadka kale yeeli jireen [20], waxa uuna macalin ugu ahaa qaar badan oo nasabka sheega sida Jubeyr bin Mudcim iyo Caqiil bin Abii daalib.

Wuxuu ahaa Abuu bakar waqtigii jaahiliga dhaqamada xun mid aad uga fogaada, Khamrada ayuu ka xarimay naftiisa, wuxuuna dhihi jiray "Sharafkeey iyo heybadeey aa ilaashanaa, qofkii khamri caba wuxuu dayacay sharafkiis iyo heybadiis[21]" sidoo kale waliigs sanab uma sujuudin, oo wuxuu ka dhex yiri Abuu bakar kulan ay saxaabada isugu yimaadeyn "waligeey uma sujuudin Sanab, Anigoo qaangaarka ku dhaw ayuu aabahey Abuu quxaafa gacanta I qabtay, xarunta sanabyada ayuu I galiyay, wuxuuna igu dhahay "kuwaan waa ilaahyadaada sareeya" markaasuu iga tagay, sanabkii ayaa u dhawaaday, waxaana ku dhahay "waa baahanahay badar I sii" iima jawaabin waxaa ku dhahay "dhar la'aan ahay ii libis" iimana jawaabin dhagax ayaa ku dhuftay horey horey ayuuna u dhacay" [22][23].

Abuubakar wuxuu ahaa ganacsade sumcad fiican ku lahaa bulshada dhexdeeda, wuxuuna safaro ganacsi ku tagay magaalooyin badan ilaa uu ka gaaray Busra oo dhulka shaam ka tirsan, raasumaalkiisa wuxuu ahaa 40kun oo dirham, waxaana lagu yaqiinay deeqsinimadiisa iyo inuu wax bixin jiray[24][25].

Waxaa la sheegaa dhulka Shaam ganacsi asigoo u joogo mar inuu arkay riyo, wuxuu uga sheekayay buxeyraa Al-Raahib, wuxuu weydiiyay yaa tahay? Xageyse ka timid? Markuu Abuubakar uga jawaabay wuxuu dhahay "haduu Alle dhabeeyo riyadadaada wuxuu soo saaraa Nabi tolkaada ah oo wasiir u noqoneysid noloshiisa markuu dhintana aa noqoneysid khaliifka badali lahaa" [26].

Islaamida[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Ka hor intaa Nabi Muxamad scw la soo saarin Abuu bakar iyo Nabiga scw waxey ahaayeen saaxiibo aad isugu dhaw, si fiican ayuuna u yaqiinay Nabiga scw sidaas darteed markii nabinimada loo soo saaray oo islaamnimada ugu yeeray kama labalabeen oo wuu uu u deg degay, wuxuu yiri Nabiga scw " Ma jirin qof aa ugu yeeray islaamnimada illaa wuxuu lahaa labalabeen iyo ka fiirsasho, Abuubakar asiga waxaas ma lahayn, horay ayuu ka qaatay islaamka"[27]

Waxaa khilaaf ka dhex jiraa culamada islaamka qofkii ugu horeeyay ee islaama ma Cali buu ahaa mise Abuu bakar mise Khadiija? Abuu Xaniifa ayaa isugu keenay wararka kala duwan in haweeneydii ugu horreysay ee islaamtay ay ahayd Khadiija. Zayd bin Xaarithah wuxuu ahaa adoonkii ugu horeeyay ee islaamay. Cali bin Abii-dhaalib wuxuu ahaa canuggii ugu horreeyay ee islaamiya, waayo ma uusan gaarin xilligaa qaan-gaarnimada, halka Abuu bakar uu ahaa ninkii ugu horreeyay ee xor ah oo islaama.

Hijradii Madiina[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Wanaagii abuubakar qaar kamida[wax ka badal | wax ka badal xogta]

1d.Tabuk

2d.badar

3d.uxud

4d.dhufeysyada

5d.go'doomintii daaif

6d.xuneyn

7qabsashadii makka iyo iwm

khilaafada[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Maalinkii Saqiifa[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Dagaalada ridada[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Dhimashadiisa[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Bishii Jumaada aakhir sanadkii 13H buu xanuunsaday Abuubkar, xanuunka ayaana kusii kordhay, wuxuu haayay 15 bari ilaa uu ka faaruuqay dunida 22 Jumaada aakhir isla sanadkaas, Asigoo jira 63 sano, waxaana lagu duugay Nabiga scw dhinaciisa, waxaa aad u ruxantay magaalada Madiina dadkii oo dhan waxey galeen oohin aa horay loo arag aydoo kale maalinkii uu Nabiga scw dhintay maahee.

Abuubakar jirada aad markey ugu darsanaatay uu arkay inuu aduunka ka sii socdo wuxuu khilaafada uga tegay Cumar bin Khaddaab kadib markuu la tashtay saxaabo badan oo dhamaantood ay u ishaareen in uu Cumar ku dhaafo khilaafada.

Cusmaan bin Cafaan ayaa ka qoraayay dardaaranka, Abuubakar isagoo xanuunsanayo ayuu u yeerinayay. Markii uu marinayo yeerinta dardaaranka ereyga: Waxaan idiinkaga tegay...... buu miyir daboolmay, markaasuu Cusmaan halkii ku buuxiyey.... Cumar. Mar kale buu Abuu Bakar RC dib u soo miyirsaday oo uu yiri:- Bal ii akhri waxa aad qortay, Markaasuu u akhriyey illaa uu ka gaaray ereyga ah waxaan idiinkaga tegay.... Markaasuu Cusmaan raaciyey magacii uu ku daray oo awalba uu Abuu Bakar hadal hayey ee ahaa "Cumar".  Waxuu markaa Abuu Bakar u riyaaqay sida uu Cusmaan sameeyay, waxuuna ku yiri:- Waxaa laga yaabaa inaad ka cabsatay inaan sidaa ku dhinto oo dadku ay is khilaafaan, illaah baan ku dhaartaye haddii aad adigu isku qori lahayd ahal baad u ahaan lahayd. Kadib dardaarankii buu sii waday illaa uu ka dhammeeyay. Markii uu dhintay buuna Cusmaan dadkii ku dul akhriyey dardaarankaas oo ay dhammaantood ku wada raalli noqdeen, lana mubaayacoodeen khaliifada khaliifadii Rasuulka Alle SCW (Cumar).

Qoyska Abu Bakar[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Qoyska Abu Baker waa aabehiis Cusman Abu Quhafa, hooyodiis Salma Umm-ul-Khair, walaalohiis rag iyo dumarba, xaasaskiisa iyo caruurtiisa.

Aabe
Cusman Abu Quhafa
Hooyo
Salma Umm-ul-Khair
Walaalo
(Aboowe)
  • Mu'taq (Walaal dhexe)
  • Utaiq (Garu dambeys)
  • Quhafah ibn Cusman
Walaalo
(Abaayo)
  • Fadra
  • Qareeba
  • Umme-e-Aamer
Xaasaska
Wiilasha uu dhalay
Gabdhaha uu dhalay

Qoraalo La Mid Ah[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Xigasho[wax ka badal | wax ka badal xogta]

  1. [1], from islam4theworld
  2. "hogaamiye sare ee maamulka Dawladda Islaamka"
  3. "sodoga iyo saaxiibka koowaad ee Nebi Muxamed"
  4. [2], from Encyclopædia Britannica
  5. 5.0 5.1 Juan Eduardo Campo, "Encyclopedia of Islam", Infobase Publishing, 2009 [3]
  6. The Middle East Journal by the Middle East Institute, Washington, D.C., published 1991
  7. "Yaman ayaa waxaa Abu Bakr lagu wargeliyay in wakhtigii uu maqnaa ina adeerkiis Muxamed ku dhawaaqay nabinimo"
  8. Abu Bakr Al-Siddiq - This-is-Islam.co.uk [4] Archived Nofeembar 13, 2013 // Wayback Machine
  9. Shahid Ashraf, "Encyclopaedia of Holy Prophet and Companions", Anmol Publications PVT. LTD., 2004, ISBN 81-261-1940-3 [5] Archived Jannaayo 3, 2014 // Wayback Machine
  10. "Dagaalkii Beder, Dagaalkii Uxud, Dagaalkii Dhufeysyada"
  11. "qabsashadii magaalada Makka, Dagaalkii Kheybar, Dagaalkii Xunayn, go'doomintii Daa'if iyo Dagaalkii Tabuk"
  12. "Abu Bakr sadiiq wuxuu hogaanka Dawladda Islaamka hayay labo sano iyo xoogaa (27 bilood) taasi oo uu isku duba ridey maamulka Dawladdaasi"
  13. أسد الغابة في معرفة الصحابة، ابن الأثير الجزري، دار الكتب العلمية، الطبعة الأولى 1415هـ-1994م، ج3 ص310
  14. الإصابة في تمييز الصحابة، ابن حجر العسقلاني، 4/ 144-145
  15. سيرة وحياة الصديق، مجدي فتحي السيد، ص27
  16. أسد الغابة، ابن الأثير، ج3 ص575
  17. أسد الغابة، ابن الأثير، ج7 ص314
  18. صحيح مسلم، رقم: 2490
  19. الطبراني في الكبير، رقم: 3582
  20. التهذيب، 2/ 183
  21. تاريخ الخلفاء، جلال الدين السيوطي، ص49
  22. أصحاب الرسول، محمود المصري، مكتبة أبي حذيفة السلفي، 1420هـ-1999م، 1/ 58
  23. الخلفاء الراشدين، محمود شاكر، ص31
  24. أبو بكر الصديق، علي طنطاوي، دار المنارة، جدة، السعودية، 1406هـ-1986م، ص66
  25. التاريخ الإسلامي، الخلفاء الراشدون، محمود شاكر، المكتب الإسلامي، 1411هـ، ص30
  26. الخلفاء الراشدون، محمود شاكر، ص34
  27. دلائل النبوة للبيهقي 2 / 163-164 عن ابن اسحاق