Jamhuuriyada Dimuqaraadiga Kongo

Ka Wikipedia
Jump to navigation Jump to search

Isuduwe: 2°52′48″S 23°39′22″E / 2.88°S 23.656°E / -2.88; 23.656

Jamhuuriyada Dimuqaraadiga Kongo
République démocratique du Congo  (Af-Faransiis)
Hal ku dheg: "Justice – Paix – Travail" (Faransiis)
"Justice – Peace – Work"
Heesta qaranka: Debout Congolais  (Faransiis)
Arise, Congolese
Magaalo madax
Waa Magaalada ugu balaaran
Kinshasa
4°19′S 15°19′E / 4.317°S 15.317°E / -4.317; 15.317
Luqadaha rasmiga ah Af-Faransiis
Luqad loo aqoonsaday dalka
Dadka Congolese
Baaxad
 -  Guud ahaan 2,345,409 km2 (11th)
905,355 sq mi 
 -  Biyo (%) 4.3
Tirada dadka
 -  2013 qiyaasta 75,507,308[1] (19th)
 -  Mugga Dadka 29.3/km2 (182nd)
75.9/sq mi
Wax soo saar (PPP) 2012 qiyaastii
 -  Guud ahaan $27.575 billion[2]
 -  Qof qof $368[2]
Wax soo saar (Iskaga magacaaban) 2012 estimate
 -  Guud ahaan $17.703 billion[2]
 -  Calaa qof $236[2]
Qaybsiga (2006)44.4[3] (medium)
Kobaca (2013)Green Arrow Up Darker.svg 0.304[4] (low / 186tha )
Lacagta Congolese franc (CDF)
Waqtiga WAT and CAT (UTC+1 to +2)
 -  Xagaa (DST) not observed (UTC+1 to +2)
Wadista Baabuurta right
Furaha telka +243
ISO 3166 code CD
Furaha Internetka .cd

Jamhuuriyada Dimuqaraadiga Kongo (Af-Faransiis: République démocratique du Congo) waa wadan ku yaala qaarada Afrika. Jamhuuriyada Dimuqaraadiga Kongo waxey xuduud la wadaagtaa wadamada Jamhuuriyadda Bartamaha Afrika, Koonfur Suudaan, Yugandha, Ruwanda, Burundi, Saambiya, Angola, Jamhuuriyadda Kongo iyo Tansaaniya. Caasimada dalka Jamhuuriyada Dimuqaraadiga Kongo waa magaalada Kinshasa. Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo (Faransiiska: République démocratique du Congo [kɔɡo], oo sidoo kale loo yaqaano DR Congo, DRC, Congo-Kinshasa ama kaliya Congo, [6] [7] waa waddan ku yaal Bartamaha Afrika. Waxaa mararka qaar loogu yeeraa magacii hore ee Zaire, oo magaceedu ahaa magaca rasmiga ah ee u dhexeeya 1971 iyo 1997. DRC waxay xuduudaha Jamhuuriyadda Bartamaha Afrika iyo Koonfurta Suudaan u gudbaan waqooyiga; Uganda, Rwanda, Burundi iyo Tansaaniya xagga bari; Zambia koonfurta; Angola ilaa koonfur galbeed; iyo Jamhuuriyada Congo iyo Badweynta Atlantic ee galbeedka. Waa waddanka labaad ee ugu weyn Afrika ka dib markii Aljeeriya, oo ah kan ugu weyn Afrika ee ka hooseeya Saharaha) iyo 11-aad ee adduunka ugu weyn. Dadweynaha ku nool 78 milyan, [2] Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Kongo waa dalka ugu baahsan ee Faransiiska ah, oo ah waddanka afaraad ee ugu badan ee ku yaal Afrika iyo dalka 16-aad ee ugu badan dunida.

Dhul-galka Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah, dhulka DRC waxaa markii ugu horreysay ku noolaa Bartamaha Afrika oo ku noolaa 90,000 oo sano kahor waxaana gaadhay Bantu ballaadhinta ilaa 3,000 oo sano ka hor. Galbeedka, Boqortooyada Bantu ee Kongo ayaa xukuntay hareeraha webiga Congo intii u dhexaysay qarniyadii 14aad iyo 19aad. Bartamaha iyo bariga, boqortooyooyinka Luba iyo Lunda waxay ka talaabeen qarniyadii 16aad iyo 17aad ilaa qarnigii 19aad. 1870naadkii, ka hor intaanay bilaabmin tarbuunka Afrika, sahaminta Yurub ee Congo Basin ayaa la sameeyay, markii ugu horreysay oo ay hogaaminaysay Henry Morton Stanley iyada oo hoosta ka xariiqday King Leopold II ee Belgium. Leopold waxay si rasmi ah u heshay xuquuqda dhulkii Congo ee shirkii Berlin ee 1885-kii, dhulkana waxay ka dhigeen hanti gaar ah oo magaceeda loo yaqaan 'Congo Free State'. Inta lagu guda jiro Free State, qaybta milatari ee ciidan, Force Publique, waxay ku qasbeen dadweynaha in ay soo saaraan xargaha, iyo laga bilaabo 1885 illaa 1908, malaayiin qof oo reer Congo ah ayaa ku dhintay iyada oo ay sabab u tahay cudurka iyo dhiig-miirashada. Sannadkii 1908, Belgium, inkastoo markii hore loo diidey, ayaa si rasmi ah u dalbaday Dawlad-bilaash ah, taasoo noqotay waddanka Kongo Beljamka.

Congo-Belgian waxay xorowday 30kii Juun 1960 iyada oo lagu magacaabo Jamhuuriyadda Congo. Patrice Lumumba oo loo yaqaan 'Congolese Nationalist' ayaa loo doortay Raisul Wasaarihii ugu horeeyay, halka Joseph Kasa-Vubu uu noqday madaxweynihii ugu horeeyay. Iskahorimaadka ayaa ka kacay maamulka maamulka, taas oo loo yaqaano dhibaatada Congo. Gobollada Katanga, oo hoos yimaada Moïse Tshombe, iyo Koonfurta Kacaanka ayaa isku dayay in ay go'doomaan. Ka dib markii Lumumba u jeestay Midawga Soofiyeeti ee gargaarka bini-aadamnimada, Maraykanka iyo Beljamku wuxuu ka war hayay kiiskiisa oo kormeeray isaga oo kashaqeynayay Kasa-Vubu 5tii Sebtembar iyo dilkii ugu dambeeyay ee ciidamada Belgian led-ka Katangese 17kii Janaayo 1961. 25kii Nofeembar 1965 , Taliyaha Ciidanka Xoogga ee Joseph-Désiré Mobutu, oo markii dambe magaciisa loo yaqaan Mobutu Sese Seko, ayaa si rasmi ah ugu biiray awood darbi ah. Sanadkii 1971, wuxuu ku magacaabay dalka Zaire. Wadanku wuxuu u ordayaa dowlad kali ah oo kali ah, iyada oo uu M

Lo Còngo Bèlga après lo partiment de l'Africa Orientala Alemanda.
Soudats bèlgas e congolés en campanha dins l'èst african, en 1916.

Tixraacyada[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons waxee heysaa war la xiriiro:
  1. Central Intelligence Agency (2013). "Congo, Democratic Republic of the". The World Factbook. Langley, Virginia: Central Intelligence Agency. Retrieved 5 October 2011. 
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 "Democratic Republic of the Congo". International Monetary Fund. Retrieved 17 April 2013. 
  3. "GINI index". World Bank. Retrieved 30 July 2013. 
  4. "Human Development Report 2011" (PDF). United Nations. 2013. Retrieved 14 March 2011. [dead link]