Kiinya

Ka Wikipedia
U bood: gooshitaan, raadi
Jamhuuriyedda Kiinya
Jamhuri ya Kenya
Hal ku dheg: "Harambee" (Af-Sawaaxili)
"Aan wada shaqayno"
Heesta qaranka: Ee Mungu Nguvu Yetu
Magaalo madax
Waa Magaalada ugu balaaran
Nayroobi
1°16′S 36°48′E / 1.267°S 36.8°E / -1.267; 36.8
Luqadaha rasmiga ah
Qaybaha qoomiyedaha
Dadka Kinyaati
Xukunka Qaab jamhuuriyad
 -  Madaxweyne Uhuru Kenyatta
 -  Madaxwene ku xigeen Kalonzo Musyoka
 -  Raiisul wasaare Raila Odinga
 -  Afhayeenka baarlamaanka Kenneth Marende
 -  Gudoomiyeha maxkamadda sare Willy Munyoki Mutunga
Sharci dejinta Baarlamaan
Xoriyad
 -  Ka qaadatay Ingriiska 12 December 1963 
 -  Waxaa laga dhigay Jamhuuriyed 12 December 1964 
Baaxad
 -  Guud ahaan 580,367 km2 (47th)
224,080 sq mi 
 -  Biyo (%) 2.3
Tirada dadka
 -  2012 Qiyaasta 43,013,341 (31st)
 -  2009 Tirakoob 38,610,097
 -  Tiro-badni 67.2/km2 (140th)
174.1/sq mi
Wax soo saar (PPP) 2011 Qiyaastii
 -  Guud ahaan $71.427 billion
 -  Qof qof $1,746
Wax soo saar (Iskaga magacaaban) 2011 estimate
 -  Guud ahaan $34.796 billion
 -  Calaa qof $850
Qaybsiga (2008) 42.5 (medium / 48th)
Kobaca (2011) Green Arrow Up Darker.svg 0.509[1] (low / 143rd)
Lacagta shillin (KES)
Waqtiga EAT (UTC+3)
 -  Xagaa (DST) Lama arag (UTC+3)
Taariikhda dd/mm/yy (AD)
Wadista Baabuurta bidix
Furaha telka +254
Furaha Internetka .ke


Kiinya waa wadan ku yaal bariga Afrika. Waxey xal la wadaagtaa wadamada Tansaaniya , Ugaandha , Harta Fiktooriya , Soomaaliya iyo Itoobiya . Dhinaca barina waxaa kaga dhagan Badweynta Hindiya. caasimada wadanka Kenya waa Nayroobi. Wadanka kiinya waxoo ka mid yahay wadamada ee ku badan yihiin Xayawaanaadka ee Qaarada Afrika. Sida Libaaxa, Waraabaha iyo Shabeelka. waa wadan ee dad'ka aduunka soo dalxiisaan oo na dhaqaalo hiisa kor u socdo. wadanka magaciisa waxaa lagu magac daray Mount kenya ama (buurta kiinya). Waa buurta ugu ween wadanka kiinya, waa na midda labaad oo ugu ween qaarada afrika. waayadi hore waxaa la dhihi jiray wadanka British East Afrika, waa marki oo ingriiska gumeensan jiray kenya iyo yugandha.

waa buurta kiinya ama (Mount Kenya)


Taariikh[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

waayadii hore inta oo wadanka soo galin gumeesigii ingriiska, wadanka gudihiisa waxaa ku noolaa dad ayaga ismaamuli jiray oo bantu ah ama jareer, laakiin dhinaca xeebaha waxaa ganacsi ka sameen jiray carabta oo waqtigaas ka ganacsan jirtay bariga afrika, Bortuqiiska waqtiga oo maamulkiisa bilaabay 1500, waxee la canacsan jireen carabta oo waagaas ka shaqeenaayeen magaalada Mombaaso. Dadka bantuga ahaa oo degenaan jiray gudaha dalka Kenya, uma shaqeen jirin sida dadka degenaa xeebaha, Laakiin dadka masaayda ayaa bilaabay dhaq dhaqaaq dhinaca xukunka ah taariikhda marka ee eheed 1800, laakiin dhaq dhaqaaqaas woo joogsaday sanado badan kadib markii oo wadanka qabsaday cudur oo xoolaha dhameeyay. Wadanka kenya gaar ahaan dhinaca xeebaha waxoo markiisa hore ahaa meel ee carabta ku ganacsan jirtay adoomada, gaar ahaan meesha ee carabta u gaarka eheed ee zanzibar. Kenya waxaa qabsaday Ingriiska taariikhda marka ee eheed 1895tii, Muran ayaa ka socon jiray shirkii barliin oo ahaa meesha dhulalka lagu kala qeebsan jiray, shirkaas waxoo ku dhamaaday ingriiska oo qaatay Zanzibar,kenya iyo Yugandha, waxaana loogu magacaabay Ingriiska Bariga Afrika.Markii la dhameeyay jidkii tareenka oo ku yaalay meesha biyo deegaanka ah ee fiktoriya 1902dii, waxaa lagu go'aan gaaray in ee shacab yurubiyaanka ee u so guuraan kenya intii ee san jecleesan wadankii la dhihi jiray (Rhodesia) oo maanta ku yaalo Simbaabwi iyo Koonfur Afrika.Kenya waxee laheed dhul beeraad aad u weyn, dhulkaas neh waxaa degay ajaanibta ingriiska, isla markaas neh dadkii u dhashay dalka kenya gaar ahaan dadka Kikuyuga ah iyo dadka Masaayda ayaa la soo dajiyay dhulka, waxaana loo sameeyay shaqo oo wax soo saarkooda loo dhoofin jiray wadamada yuubiyanka,badanaa dadka qaarkood lacag raqiis ee ku shaqeen jireen ama amar, Kenya waxee ingriiska ka xoroowday 1963dii.

juquraafi[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

kiinya waxoo ku fadhiyaa dhul balaaran oo gaaraayo 580,367 km2. waxee ka midtahay wadamada waaween. Kiinya waa wadanka affartan iyo todobaad oo ugu ween Aduunka kiinya waxee xuduud la leedahay wadamada Tansaaniya , Ugaandha , Harta Fiktooriya , Soomaaliya, Itoobiya konfur sudan .

Jawiga[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

jawiga kiinya waa kuleel, dhinaca xeebaha. woqooyiga kiinya waa meel doog ah oo roob badan ka dain. roob badan ayaa kiinya ka dao bilaha Maarso iyo Maajo. roob yar neh waxoo da'aa Oktoobar iyo Nofeembar. xaraaradaha neh, Kuleel ayoo ku egyahay.


dhaqaale[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

wadanka kiinya sida oo u xoroway, dhaqaalihiisa kor ayoo u socdaa. waxeena soo saaraan, sonkor,biyaha macaanka, qamadi, qamri, warqado, nalal, alaabta baabuurta iyo wax badan oo kale. dadka aduunka neh wee u soo dalxiisaan. Dhaqaalaha Kenya maanta woxoo gaaray Dhaqaalaha ugu xoogan bariga afrika. wadanka kenya woxoo ku dadaalooyaa horumarinta shacabka kenyaatiga iyo dhismaha dalka.

Magaaloyaasha[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Nayroobi- 3,138,295qof Mombaaso- 707,400qof Kisumu- 322,024qof Nakuru- 319.200qof Majakos-144,109qof

Kiinya
Commons-logo.svg
Wikimedia Commons waxee heysaa war la xiriiro:

Xigasho[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

  1. "Human Development Report 2011". United Nations. 2011. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf. Retrieved 2 November 2011.