Liin qarboosh

Ka Wikipedia
(Waxaa laga soo toosiyay Liin Qarboosh)
U bood: gooshitaan, raadi
Kani waa maqaal ku saabsan Liin qarbooshta. Bogag kale fiiri Liin Macaan, Liin Dhanaan, Liin Beydariin iyo Liin Bambeelmo


Liin Qarboosh
Midhaha liin qarbooshtu waa mid cagaaran
Abla-ablayn cilmi ah
Boqortooyo: Plantae
Faylamyar: Eudicots
Gacal: Rosids
Suborder: Khudaar
Dir: Midho
Sinji: Liin
Jinsi: Liino dhanano
Tibix laba magac
Liin qarboosh
Suge Xareed


Liin qarboosh (Af-Ingiriis: lime; Af-Carabi: ليم) waa midho ka mid ah khudaarta taasi oo la qoys ah guud ahaan liinta. Liin qarbooshta waxay aad iskugu dhow yihiin xaga dhaqanka iyo waxyaabaha ay ka sameeysan tahay Liin dhanaanta. Sidoo kale Liin qarbooshtu waa mid dhanaan xoogan leh oo ka qolof adag dhamaan qoyska liimaha.[1] Liintani waa mid wareegsan nooc goobo oo kale ah, midab cagaar ah leh taasi oo dhererkeedu yahay 3–6 sentimetre (1.2–2.4 inji), isla markaana ka kooban dheecaan asiidh oo adag.[2]

Marka laga hadlayo noocyada liin qarbooshta waxaa jira ilaa dhowr nooc oo liin qarboosh ah, waxaana ka mid ah liinta xagigan (Citrus aurantifolia), liin qarbooshta Beershiya, qarbooshta qolofta adag iyo qarbooshta lamadegaanka. Nafaqo ahaan liin qarbooshtu waxay leedahay fiitamiino badan, gaar ahaan Fiitamiin-Sii, waxaana sida caadiga ah lo isticmaalaa in cuntada dhadhan fiican loogu sameeyo. Waxaa sidoo kale laga sameeyaa liin qarbooshta noocyo badan oo cabitaan ah.

Geedka liin qarbooshta wuxuu midho dhalaa halmar sanadkii, waxuuna si fiican ugu baxaa deegaanada cimilada diiran leh ee ka ag dhow dhulbadhaha. In kastoo noocyada midhaha liin qarbooshtu kala duwan tahay, waxay guud ahaan leedahay awood dhanaan oo adag mararka qaal lagu sheego ineey qadhaadh xigto. Waxaa aad uga dhanaan badan liin dhanaanta, sidoo kale sonkorta ku jirta liin qarbooshtu waa mid kala duwan sababo la xidhiidha nafaqada geedka iyo cimilada darteed.[3]



Taariikh[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Geedaha liin qarbooshta waxaa markii ugu horeeysay ka bixi jirtey deegaanada cimilada kulul ee wadanka Ciraaq iyo Iiraan, waxaana la dhaqan jirey geedkan tan ilaa ilbaxnimadii Baabiyloon[4] taasi oo hada laga joogo dhowr kun oo sano.[5]

Geedaha liin qarbooshta waxaa markii ugu horeeysay ka bixi jirtey deegaanada cimilada kulul ee wadanka Ciraaq iyo Iiraan, waxaana la dhaqan jirey geedkan tan ilaa ilbaxnimadii Baabiyloon[4] taasi oo hada laga joogo dhowr kun oo sano.[6] Dhamaan noocyada liintu waxay ka soo tafiirmeen geedka "genus" ee Saynis ahaan loo yaqaano Sitrus. Taasi micnaheedu waa in dhamaan noocyada kale (sida Liin Dhanaanta, Liin Qarbooshta iyo Liin Bambeelmada) ka soo tafiirmeen geedka Jenus ee liin macaanka.[7]

Sida ka muuqata sawir wakhti hore ah geedka iyo midhaha liinta

Sida lagu xusay taariikhda geedka liinta waxaa markii ugu horeeysay lagu isticmali jirey koonfurta wadanka Shiinaha oo la aaminsan yahay ineey tahay meesha ay asal ahaan ka timidey, iyo deegaano ka mid ah wadanada Koonfurbari Aasiya. Waxaa beerashada geedka la dadku bilaabeen ilaa 2500 sano C.H (Ciise Hortii).[8]

Dhinaca qaarada Yurub waxaa la sheegay in nooc liin dhanaanta ah lagu isticmaali jirey wadanka Talyaaniga taasi ooy ka sameeyn jireen daawooyinka iyo walaxaha la isku dhayo. Waxay liintu aad ugu fiday qeybaha kale ee qaarada Yurub qiyaastii qarnigii 16aad, wakhtigaasi oo beerashada liintu aad u koobnayd.

Sawir geedka liinta sanadkii 1740

Waxaa qaaradaha Ameerika soo gaadhsiiyay liinta sahamiyayaashii boqortooyada Isbayn. Kiristofer Kolumbus ayaa la aaminsan yahay inuu geedka liinta ka beeray agagaarka deegaanka loo yaqaano Hispaniola.[9]

Muuqaalka[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Qoraalo La Xidhiidha[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Tixraac[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

  1. Adrian Room (1986). A dictionary of true etymologies. Taylor & Francis. p. 101. 
  2. "Line (fruit)". New World Encyclopedia. August 2014. Retrieved 14 January 2015. 
  3. Rotter, Ben. "Fruit Data: Yield, Sugar, Acidity, Tannin". Improved Winemaking. Retrieved 2014-09-03. 
  4. 4.0 4.1 Raichlen, Steven (August 2, 1992). "Small citruses yield tart juice, aromatic oils, big, fresh taste". The Baltimore Sun. Retrieved 30 March 2012. 
  5. "State of knowledge about scurvy" (PDF). Section of the History of Medicine, publisher not shown. 3 February 1971. 
  6. "State of knowledge about scurvy" (PDF). Section of the History of Medicine, publisher not shown. 3 February 1971. 
  7. Superspecies
  8. Webber, Herbert John (1967–1989). Chapter I. History and Development of the Citrus Industry in ORIGIN OF CITRUS, Vol. 1. University of California
  9. Sauls, Julian W. (December 1998). "HOME FRUIT PRODUCTION-ORANGES". The Texas A&M University System. Retrieved 30 November 2012. 
Commons-logo.svg
Wikimedia Commons waxee heysaa war la xiriiro: