Isgaadhsiinta Soomaaliya

Isgaadhsiita Soomaaliya (Af Ingiriis: Communications in Somalia) waa adeega isgaarsiinta ka howlgasha wadanka Soomaaliya, taasi oo iskugu jirta isgaadhsiinta teleefanka, internetka, idaacadaha raadiyaha, madbacadaha, warbaahinta telefishanka iyo adeega waraaqad-dirista (postal services).
Hordhac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Wixii ka dambeeyay dagaalkii sokeeye ee wadanka, waxaa aasaasmey shirkado madax banaan oo uga adeega bulshada howlaha isgaadhsiinta ee wakhtiyadii hore dowlada Soomaaliya gacanta ku hayn jirtey.[1] Tartanka udhaxeeya shirkadaha wuxuu keenay in maanta Soomaaliya ka mid noqoto wadanada ugu adeega fiican iyo qiimaha jaban ee isgaadhsiinta teleefanka iyo internetka.[2]
Adeega Boostada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]| Boostada Soomaaliya | |
| Dulmar hay’adda | |
|---|---|
| Nooca | Adeega boostada |
| Awqaafta | Dawladda federaalka Soomaaliya |
| Xarunta dhexe | Muqdisho, Soomaaliya |
| Wasiirka mas’uulka ah |
|
| Waalid hay'ada | Wasaarada Boostada iyo Warisgaadhsiinta |
| Website | mipt.gov.so |
Adeega Boostada Soomaaliya waa adeega boostada iyo waraaqaha ee wadanka Soomaaliya. Shaqada boostada waxaa masuul ka ah Wasaarada Boostada iyo Warisgaadhsiinta.[3] Intaasi waxaa dheer, adeega boostada waxay xidhiidh quman la leedahay wakaalado kale oo caalami ah kuwaasi oo iska kaashadaan helitaanka iyo dirista buqshadaha iyo alaabta. Nasiib-daro, adeega boostada Soomaaliya wuxuu burburay wakhtigii |dagaalkii sokeeye sanadkii 1991kii. Dadaal badan iyo dhiiranaan ka dib, waxaa dib loo soo celiyay adeega boostada 1dii Noofember 2013ka,[4] wakhtigaasi oo uu dhacay Heshiiskii Xidhiidhka Iskusocodka ee dowlada Soomaaliya la sexeexatay wakaalada Boostada Imaaraadka.[5]
Guud ahaan, badhtamihii Oktober 2014ka waxaa Wasaarada Boostaha ku dhawaaqdey fureyaal u gaar ah dhamaan 18ka gobol ee wadanka.[6]
Xeerarka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Waaxda isgaarsiinta Soomaaliya waxaa xukuma Xeerka Isgaarsiinta Qaranka (oo sidoo kale loo yaqaan Xeerka Isgaarsiinta) kaas oo uu saxiixay madaxweyne Cabdullaahi Farmaajo 2dii Oktoobar 2017, ka dib markii uu ansixiyay Golaha Wasiirada iyo labada Aqal ee Baarlamaanka (Senate iyo Golaha Shacabka). Isla markiiba ayuu dhaqan galay.
Xeerkan wuxuu lahaa waddo aad u dheer, maadaama qabyo-qoraalkiisu uu durba bilaabmay 2005. Waxaa horey u ansixiyay Golaha Wasiirada Soomaaliya sanadkii 2012. Sharciga cusub wuxuu wadada u xaarayaa dhismaha Guddiga Qaran ee Nidaaminta Isgaarsiinta ee waaxyaha baahinta iyo isgaarsiinta. Hindise-sharciyeedka waxaa la ansixiyay ka dib wadatashiyo dhexmaray wakiillada dowladda iyo isgaarsiinta, daneeyayaasha tacliinta iyo bulshada rayidka ah. Sida laga soo xigtay Wasaaradda Warfaafinta, Boostada iyo Isgaarsiinta, waxaa la filayaa in Xeerkani uu abuuro jawi ku habboon maalgashiga, hubinta uu bixinayona waxay dhiirigelin doontaa horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha oo dheeraad ah, taasoo horseedi doonta bixinta adeeg hufan. [7] [8]
Firms
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Shirkadaha bixiya adeegyada isgaarsiinta ee Soomaaliya waxaa ka mid ah:
- AirSom Comm Somalia
- Dalkom Somalia
- Gaani Wireless
- Galkom
- Global Internet Company
- Golis Telecom Somalia
- Haatif Telecom Somalia
- Hormuud Telecom
- NationLink Telecom
- Netco
- OnkoTel
- Sahal Telecom Somalia
- Somafone
- Somali Data Network
- Somali Telecom Group
- Somlink Telecom
- Somnet
- Somtel
- Telenet International
- Vizocom
- Wayrah Telecom
- Xiriirka Fone
Boostada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Adeegga Boostada Soomaaliyeed (Boostada Soomaaliyeed) waa adeegga boostada qaranka ee Dowladda Federaalka Soomaaliya . Waa qayb ka mid ah Wasaaradda Warfaafinta, Boostada iyo Isgaarsiinta. [9]
Kaabayaasha boostada qaranka ayaa gebi ahaanba burburay intii lagu jiray dagaalkii sokeeye. Si loo buuxiyo booska bannaan, Somali Post waxay heshiis la saxiixatay Imaaraadka Carabta 'Eaternation Post' sanadkii 2003 si ay u habayso boostada loo diro iyo tan laga keeno Soomaaliya. Xarunta gaadiidka boostada ee Emirates Post ee garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Dubai ayaa markaa loo isticmaalay in boostada laga soo diro Soomaaliya loo gudbiyo Imaaraadka Carabta iyo meelo kala duwan oo reer Galbeedka ah, oo ay ku jiraan Talyaaniga, Netherlands, Boqortooyada Ingiriiska, Sweden, Switzerland iyo Kanada . [10]
Isla markaana, Dowladda Federaalka Ku-meel-gaarka ah ee Soomaaliya waxay bilowday diyaargarow lagu soo nooleynayo adeegga boostada qaranka. Qorshaha dib-u-dhiska guud ee dowladda ee Boostada Soomaaliyeed wuxuu u qaybsan yahay saddex marxaladood oo kala qaybsan muddo toban sano ah. Marxaladda 1aad waxay arki doontaa dib-u-dhiska xarunta boostada iyo Xafiiska Boostada Guud (GPO), iyo sidoo kale dhismaha 16 xafiis oo laamo ah oo ku yaal caasimadda iyo 17 xarumood oo ku yaal gobollada. Mas'uuliyiinta Soomaaliya waxay dib u soo celiyeen xubinnimadii Soomaaliya ee Midowga Boostada Caalamiga ah (UPU) sannadkii 2012 waxayna bilaabeen inay mar kale ka qaybqaataan arrimaha Ururka. Waxay sidoo kale dib u habeeyeen GPO-ga Muqdisho, waxayna magacaabeen La-taliye Boostada oo rasmi ah si uu u bixiyo talo xirfadeed oo ku saabsan dib-u-habaynta. Wejiga 2aad ee mashruuca dib-u-habaynta waxaa ku jiray dhismaha 718 goobood oo boostada laga bilaabo 2014 ilaa 2016. [11]
Adeegyada boostada caalamiga ah ee Soomaaliya ayaa si rasmi ah dib ugu bilowday dabayaaqadii 2013, iyadoo la kaashanayo UPU horumarinta kartida, bixinta taageero farsamo, iyo bixinta qalabka aasaasiga ah ee habaynta boostada.
Raadiyaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Waxaa jira dhowr wakaaladood oo wararka raadiyaha ah oo fadhigoodu yahay Soomaaliya. Radio Muqdisho ayaa la aasaasay xilligii gumeysiga, markii hore waxay baahin jirtay warar ku qoran Soomaali iyo Talyaani labadaba. [12] Idaacadda waxaa lagu casriyeeyay caawimaad Ruush ah ka dib markii ay xorowday 1960-kii, waxayna bilowday inay adeeg guri ku bixiso af Soomaali, Amxaari iyo Oromo . [13] Ka dib markii la xiray howlihii horraantii 1990-meeyadii sababtoo ah dagaalkii sokeeye, idaacadda waxaa si rasmi ah dib ugu furtay horraantii 2000-meeyadii Dowladdii Ku-meel-gaarka ahayd ee Qaranka . Dabayaaqadii 2000-meeyadii, Radio Muqdisho waxay sidoo kale furtay bog internet oo isku magac ah, oo leh warar ku qoran af Soomaali, Carabi iyo Ingiriis .
Sidoo kale fiiri
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ Telecom Firms Thrive in Somalia Despite War, Shattered Economy – The Wall Street Journal
- ↑ "Freeing Finance: If money makes the world go round, Dahabshiil CEO Abdirashid Duale makes sure it goes to the right people". Forbescustom.com. Archived from the original on 2012-01-06. Retrieved 2010-06-27.
- ↑ Ministry of Information, Posts and Telecommunications Archived Juun 3, 2013 // Wayback Machine, Government of Somalia, 2012. Retrieved 9 December 2012.
- ↑ "International mail services officially resume in Somalia". Universal Postal Union. 1 November 2013. Archived from the original on 9 November 2013. Retrieved 7 November 2013.
{{cite news}}: Unknown parameter|ciwaan=ignored (help); Unknown parameter|dead-url=ignored (|url-status=suggested) (help) - ↑ "Mail services could soon resume in Somalia". Universal Postal Union. 26 April 2013. Archived from the original on 9 November 2013. Retrieved 27 April 2013.
{{cite news}}: Unknown parameter|ciwaan=ignored (help); Unknown parameter|dead-url=ignored (|url-status=suggested) (help) - ↑ "Weekly Statement: Progress of the Somali Government". Diplomat News Network. 11 October 2014. Archived from the original on 14 October 2014. Retrieved 12 October 2014.
{{cite news}}: Unknown parameter|ciwaan=ignored (help); Unknown parameter|dead-url=ignored (|url-status=suggested) (help) - ↑ Somali President signs telecommunications bill, Garowe Online, 2 October 2017. Accessed on 3 October 2017.
- ↑
{{cite news}}: Empty citation (help) - ↑ Ministry of Information, Posts and Telecommunications Error in Webarchive template: Empty url., Government of Somalia, 2012. Retrieved 9 December 2012.
- ↑ Emirates Post and Somali Post sign agreement to establish money transfer and mail services Error in Webarchive template: Empty url., AMEinfo.com, 30 June 2003. Retrieved 9 December 2012.
- ↑ Reconstruction of Somalia Post, Presentation to the U.P.U., Berne, Somali Ministry of Information, Posts and Telecommunications, 2 March 2012. Retrieved 9 December 2012. Archived here.
- ↑ World radio TV handbook, (Billboard Publications., 1955), p.77.
- ↑ Thomas Lucien Vincent Blair, Africa: a market profile, (Praeger: 1965), p.126.